Ήχοι της Καβάλας και της Θάσου

Sounds of Kavala

Επεισόδιο 1 - Η Ψαριά της Ημέρας: Ναυτικές & Αλιευτικές Παραδόσεις της Καβάλας

Η θάλασσα δεν αποτελεί απλώς ένα στοιχείο του τοπίου της Καβάλας. Η θάλασσα διαμορφώνει την ταυτότητα, τον τρόπο ζωής, αλλά και τα μέσα βιοπορισμού όχι μόνο της πόλης, αλλά και των ανθρώπων της. Ο καπετάνιος Γιώργος Παγώνης έχει αφιερώσει όλη του τη ζωή στη θάλασσα. «Γεννήθηκα και μεγάλωσα μέσα σε μια βάρκα…απλά», αναφέρει ο ίδιος, υπενθυμίζοντας πώς η θάλασσα έγινε για εκείνον όχι μόνο τρόπος ζωής, αλλά και βασικό στοιχείο της ταυτότητάς του, καθορίζοντας παράλληλα και την επιβίωσή του, αρχικά ως γιος ψαρά και στη συνέχεια ως ψαράς ο ίδιος. Σήμερα, μοιράζεται αυτόν τον κόσμο με τους επισκέπτες μέσα από αλιευτικές εκδρομές, μεταδίδοντάς τους το τι σημαίνει πραγματικά να είσαι βαθιά συνδεδεμένος με τη θάλασσα.

Ο Χρήστος Τζανάκος φέρνει μία διαφορετική οπτική σε μία πόλη-λιμάνι που έχει διαμορφωθεί από τη συνεχή ροή ανθρώπων και αγαθών. Μετά από δεκαετίες στη θάλασσα ως ναυτικός, επέστρεψε και ίδρυσε το Ναυτικό Μουσείο Καβάλας, συγκεντρώνοντας αντικείμενα, φωτογραφίες και ιστορίες που καταγράφουν τη μακρά σχέση της πόλης με τη θάλασσα. «Όλοι οι παλιοί ναυτικοί αμέσως μας αγκάλιασαν», θυμάται. «Μας δώσαν τα ενθυμήματά τους, μας κάναν δωρεές. Ε… σου λέει, εκεί που θα χαθούνε, θα ’ρθουν τα εγγόνια, θα ’ρθουν τα παιδιά, σου λέει: “Τι είναι αυτό εδώ πέρα; Ένας εξάντας. Τι θα τον κάνω τον εξάντα; Πέταξέ τον!”. Και, έτσι, χάνονται… Όλη η ιστορία αυτή, αυτή η ναυτική ιστορία και παράδοση χάνεται…»

Ανάμεσά τους, η εμπειρία και η μνήμη του κόσμου της θάλασσας της Καβάλας ζωντανεύουν μέσα από προσωπικές αφηγήσεις, την ιστορία της πόλης και τη συνεχή τους εξέλιξη.

Επεισόδιο 2 - Γεύσεις του τόπου: Η γαστρονομική ψυχή της Καβάλας

Για μερικούς ανθρώπους που ζουν στην Καβάλα, όπως είναι η Αυγή Χρυσανθίδου, οι πιο ισχυροί δεσμοί με το παρελθόν προκύπτουν μέσα από γεύσεις που ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά. Στο οικογενειακό τους εργαστήριο στη Νέα Καρβάλη, λίγο έξω από την πόλη της Καβάλας, η συνταγή της για κουραμπιέδες (πλούσιους σε γεύση, βουτυράτους και τραγανούς) κρύβει μέσα της το πνεύμα των ελληνικών οικογενειών που έφτασαν ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία τη δεκαετία του 1920. «Πέρασε από τα χέρια της γιαγιάς, στης μητέρας, από εκεί σε εμάς… και εμείς στην κόρη μας, στα παιδιά μας, αλλά χωρίς να χαθεί τίποτα, ούτε η γεύση ούτε η μνήμη. Αυτή είναι η συνταγή...», αναφέρει.

Το ίδιο συναίσθημα εκφράζει και ο Πρόδρομος Ιωσηφίδης, ιδρυτής ενός ακόμη εργαστηρίου κουραμπιέδων που ξεχειλίζει όμορφες μυρωδιές και βρίσκεται σε κοντινή απόσταση. «Ξεκίνησα τους κουραμπιέδες πριν από 50 χρόνια», μας λέει. «Ο πατέρας μου είχε αγοράσει έναν φούρνο, δεν ήξερε το επάγγελμα. Εμείς πήραμε έναν αρτεργάτη και, κοντά σε αυτόν, έμαθα τη δουλειά από μικρό παιδί, από τα δεκατρία μου άρχισα να βγάζω ψωμιά…ως τα είκοσι έβγαζα ψωμιά. Μετά το στρατό αρραβωνιάστηκα, παντρεύτηκα και ξεκινήσαμε, με τη σύζυγο, να βγάζουμε κουραμπιέδες…με τη συνταγή της γιαγιάς».  

Παράλληλα, στους πρόποδες του Όρους Παγγαίου, όπου η παραγωγή κρασιού αποτελεί μία μακραίωνη δραστηριότητα που ξεκινά από την εποχή της λατρείας του Διονύσου, ο Βασίλης Τσακτσαρλής φροντίζει τον αμπελώνα του στο Κτήμα Βιβλία Χώρα. Ο συνδυασμός μεσογειακού κλίματος και εύφορης γης διαμορφώνει τον χαρακτήρα των κρασιών, ενώ η γνώση που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά καθοδηγεί κάθε απόφαση που θα παρθεί για τον αμπελώνα και το οινοποιείο. «Όταν φροντίζεις το αμπέλι, σε φροντίζει», αναφέρει χαρακτηριστικά. 

Όταν φροντίζεις το αμπέλι, σε φροντίζει κι εκείνο.

Ήταν η Χρυσάνθη Οικονόμου, υπεύθυνη ξεναγήσεων του κτήματος, που μας ξενάγησε στο οινοποιείο με ένα φιλόξενο χαμόγελο και τις δικές της σκέψεις. «Το όνομα του κτήματος, Βιβλία Χώρα, είναι η αρχαία ονομασία της περιοχής μας, από μία ποικιλία κρασοστάφυλου, τη Βιβλία Άμπελο, την οποία είχαν μεταφέρει εδώ οι αρχαίοι Φοίνικες», εξήγησε. «Στη συνέχεια, λοιπόν, καλλιεργήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες σε τόσο μεγάλη έκταση, αυτή η ποικιλία, που όλη η ευρύτερη περιοχή ονομάστηκε “Βιβλία Χώρα”».

Μαζί, αναδεικνύουν ότι οι γεύσεις της Καβάλας είναι άρρηκτα συνδεδεμένες τόσο με την ιστορία όσο και με τον τόπο που τις δημιουργεί.

Επεισόδιο 3 – Τέχνες & Πολιτισμός: Οι νέοι δημιουργοί της Καβάλας

Στην Καβάλα, η δημιουργικότητα ξεκινά, συχνά, από την ίδια την πόλη. Στην Mantility, για παράδειγμα, το μετάξι μετατρέπεται σε έναν λευκό καμβά συνεργασίας, όπου καλλιτέχνες και σχεδιαστές έρχονται κοντά και δημιουργούν από κοινού. Όπως εξηγεί η ιδρύτρια Βασιλική Ζαφειρία Υψηλάντη, οι σχεδιαστές ενθαρρύνονται να «δημιουργούν σχέδια, πίνακες, σε ό,τι format αυτοί επιλέγουν, χωρίς κανέναν περιορισμό, πάντα με την προοπτική ότι θα αποτυπωθεί σε έναν μεταξωτό καμβά».Αντλώντας έμπνευση από τη μακρά παράδοση της μεταξουργίας στη Βόρεια Ελλάδα, κάθε δημιουργία φέρει μια προσωπική έκφραση, διαμορφωμένη από το φως και τα χρώματα του περιβάλλοντα κόσμου.

Την ίδια στιγμή, στο εργαστήριο Gaia Ceramics της ντόπιας κεραμίστριας Στέλλας Ρόκου, η διαδικασία αποκτά μια πιο άμεση και απτή διάσταση. Ο πηλός διαμορφώνεται με τα χέρια και την εμπειρία, μέσα από υπομονή και σωματική έκφραση. «Μου αρέσει το ότι όλα είναι πολύ κοντά μου – η θάλασσα, η φύση, το ότι περπατάω…», λέει για τη ζωή της στην Καβάλα και μεταδίδει αυτόν τον ενθουσιασμό και στους μαθητές της: «Όταν έρχονται, στην αρχή μπορεί να είναι έτσι.. κουρασμένοι και αγχωμένοι, και μετά από το δίωρο που έχει τελειώσει το μάθημα φεύγουν άλλοι άνθρωποι, φεύγουν χαρούμενοι, αισιόδοξοι».

Στρέφοντας το βλέμμα προς το θέατρο, η Εύα Οικονόμου-Βαμβακά μας μιλάει για την εμπειρία της ως Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Φεστιβάλ Φιλίππων. Αναφέρεται, συγκεκριμένα, στο πώς οι θεατρόφιλοι αντλούν έμπνευση τόσο από το αρχαίο δράμα όσο και από το σκηνικό του Αρχαίου Θεάτρου των Φιλίππων, κοντά στο όρος Παγγαίο. Παράλληλα, αναφέρεται στην πρωτοβουλία ανάθεσης νέων παραγωγών του φεστιβάλ σε νέες ομάδες και ανερχόμενους σκηνοθέτες, οι οποίοι καλούνται να τις δημιουργήσουν σε εναλλακτικούς χώρους της Καβάλας. «Είναι ένα φεστιβάλ που οι παραστάσεις που έχει θέλω να έχουν έναν μοναδικό χαρακτήρα, θέλω να είναι από την πόλη και για την πόλη», τονίζει η ίδια.

Μαζί, αναδεικνύουν μια ‘δημιουργική σκηνή’ που διαμορφώνεται εξίσου από τον τόπο, όπως και από την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας.
 

Sounds of Thassos

Επεισόδιο 4 – Κάτω από την επιφάνεια: Ανακαλύπτοντας την Αρχαία Θάσο

Στη Θάσο, η αρχαιότητα είναι πάντα παρούσα, σαν ένα αόρατο νήμα που ενώνει το χθες με το σήμερα. Ο αρχαιολόγος Τάσος Κακαμανούδης, με καταγωγή από την Καβάλα, περιγράφει ότι η Θάσος παρουσιαζόταν πάντα ως το νησί απέναντι από την Καβάλα, ως ένας τόπος μυστηριώδης και μαγικός, με χρώματα που αλλάζουν, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του ηλιοβασιλέματος. Σήμερα, ζώντας στο νησί, αφηγείται την ιστορία της ίδρυσης της Θάσου, τόσο τη μυθική όσο και την πραγματική, ενώ, επίσης, αναφέρεται και στις θεότητες και τις λατρείες που έφεραν μαζί τους οι πρώτοι άποικοι του νησιού. «Έρχονται από την Πάρο, ήδη αρχές του 7ου αιώνα π.Χ., φέρνουν μαζί τους θεούς τους – φέρνουν τον Απόλλωνα, την Άρτεμη, τη Δήμητρα, τον Διόνυσο, τον Ποσειδώνα, τον Ηρακλή και άλλους», μας λέει. «Μέσα από τους θεούς τους και μέσα από αυτή την κοινότητα που νιώθουν οι άνθρωποι γεννάται η πόλη της Θάσου». Περιγράφει, επίσης, τις ανασκαφές της αρχαίας πόλης και αναφέρεται στα ευρήματα που σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θάσου, μεταξύ των οποίων και ένα εντυπωσιακό γλυπτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ο συνάδελφος αρχαιολόγος Αναστάσιος Μπίλιας μεγάλωσε κυριολεκτικά μέσα στα αρχαιολογικά κατάλοιπα της Αρχαίας Θάσου. «Αρχίσαμε σιγά σιγά και μαθαίναμε την ιστορία, δηλαδή ήμασταν δίπλα στα μάρμαρα, δίπλα στα κεραμικά τα οποία βρίσκαμε ή στα νομίσματα», αναφέρει. «Όταν έβρεχε, βγαίναμε και βρίσκαμε νομίσματα ή κομμάτια από λυχνάρια. Και μας άγγιζε τόσο πολύ η ιστορία, που θέλαμε να μάθουμε γι’ αυτούς που ήταν πιο μπροστά από εμάς», συμπληρώνει. Επίσης, αναφέρεται στο έργο της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών και στις συστηματικές ανασκαφές των αρχών του 20ου αιώνα, που έφεραν στο φως τη δομή της αρχαίας πόλης, δηλαδή δημόσιους χώρους, μνημεία και αμέτρητα ίχνη της καθημερινής ζωής.

Μαζί, οι φωνές τους αναδεικνύουν ένα παρελθόν ζωντανό και απτό, που παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με την εμπειρία της σημερινής επίσκεψης στη Θάσο.

Επεισόδιο 5 – Μέλι & Ελαιόλαδο: Όλη η Θάσος σε ένα βάζο

Η γεύση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής στη Θάσο. Ο Κώστας Παναγιωτόπουλος, πρόεδρος του Μελισσοκομικού Συνεταιρισμού Θάσου στον Πρίνο, και ο συνάδελφός του μελισσοκόμος Δημήτρης Κουτλής από το Koutlis Honey στη Λεύκη, αποκαλύπτουν έναν τρόπο ζωής διαμορφωμένο από πολλή υπομονή και  ατέρμονη παρατήρηση της φύσης. «Άμα δεθείς με αυτό το είδος, το αγαπάς, δένεσαι… Δεν σε νοιάζει αν βγάζεις παραγωγή, δεν βγάζεις χρήματα και…δένεσαι και το στηρίζεις με οποιοδήποτε τρόπο», αναφέρει ο Κώστας. Μαζί, δείχνουν πώς το φημισμένο πευκόμελο του νησιού διαμορφώνεται από γενιές γνώσης και εμπειρίας, από την εποχική μετακίνηση των μελισσών και από ένα τοπίο που καλύπτεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από πεύκα.

Το ελαιόλαδο αφηγείται μία ακόμα ιστορία αδιάλειπτης παράδοσης. Στο ιστορικό ελαιοτριβείο της οικογένειας Σωτηρέλη στην Παναγία, η Κλεοπάτρα Παπλωματά μοιράζεται την παράδοση της παραγωγής ελαιολάδου στη Θάσο, από τα παραδοσιακά υδροκίνητα ελαιοτριβεία έως τις σύγχρονες μεθόδους ψυχρής έκθλιψης, και εξηγεί πώς η τοπική ελιά θρούμπα παράγει ένα χρυσοκίτρινο λάδι με χαρακτηριστική, ελαφρώς πικάντικη επίγευση. «Όποιος δοκιμάσει καλής ποιότητας ελαιόλαδο ωμό…νομίζω δεν το αλλάζει με κάτι άλλο», αναφέρει η ίδια.

Ανάμεσά τους, το μέλι και το ελαιόλαδο αποτυπώνουν τη Θάσο στην πιο αυθεντική και αγνή εκδοχή της.
 

Επεισόδιο 6 – Σμιλεμένο από τον χρόνο: Το κατάλευκο μάρμαρο της Θάσου

Στη Θάσο, το μάρμαρο ‘γεννιέται’ βαθιά μέσα στο ίδιο το έδαφος του νησιού. Σε ένα ενεργό λατομείο, ο γεωλόγος Χαράλαμπος Φιλιππίδης εξηγεί ότι η χαρακτηριστική λευκότητα και διαύγεια του μαρμάρου της Θάσου οφείλονται στην κρυσταλλική του σύσταση, η οποία του προσδίδει μία λαμπερή ποιότητα, ιδιαίτερα πολύτιμη ήδη από την αρχαιότητα. «Έχει μια καταπληκτική ιδιότητα! Ποια είναι αυτή; Αντανακλά τον ήλιο», αναφέρει, ενώ, παράλληλα περιγράφει τα αρχαία λατομεία που λειτουργούσαν από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο αιώνα μ.Χ. Μιλάει, επίσης, για την εκτεταμένη χρήση του μαρμάρου της Θάσου, τόσο στο ίδιο το νησί όσο και σε άλλα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας με σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, όπως είναι η Αμφίπολη.

Την ίδια στιγμή, στα Λιμενάρια, ο γλύπτης Κώστας Λόβουλος εργάζεται με το μάρμαρο με έναν πιο προσωπικό και εσωτερικό τρόπο. Περιγράφει μια δημιουργική διαδικασία που απαιτεί υπομονή, αλλά και έμπνευση. «Μερικές φορές οι πέτρες μου δίνουν τη μορφή, αλλά όταν έρχεται εδώ ένα μάρμαρο τετράγωνο, ένας όγκος, όπως ήρθε εκείνο το πράμα που μου φέρανε με έναν γερανό… πρέπει να ξέρω τι έχει μέσα», αναφέρει. «Όταν είναι ο όγκος, αυτός ο άμορφος, τότε πρέπει να σκεφτώ τι υπάρχει μέσα για να το βγάλω». Τονίζει, επίσης, ότι οι αρχαίοι ήταν πιο ικανοί στην τέχνη της γλυπτικής από οποιονδήποτε σύγχρονο καλλιτέχνη.

Μέσα από αυτούς, βλέπουμε το μάρμαρο της Θάσου να ταξιδεύει στον χρόνο, διατηρώντας ζωντανή την ταυτότητα του νησιού.
 

Ήχοι της Καβάλας και της Θάσου

Κάθε ένα από τα επεισόδιά μας προσφέρει τη δυνατότητα να έρθεις πιο κοντά και να γνωρίσεις την Καβάλα και τη Θάσο μέσα από τους ανθρώπους τους, οι οποίοι γνωρίζουν τον τόπο τους καλύτερα από τον καθένα. Ακολούθησε τις ιστορίες τους και ανακάλυψε στιγμές της καθημερινότητάς τους, δημιουργώντας, έτσι, μια βαθύτερη σύνδεση με αυτούς τους δύο αγαπημένους προορισμούς διακοπών στη Βόρεια Ελλάδα.

Ανακάλυψε όλα τα επεισόδια