Περιήγηση στη συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης
ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ
Η συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης, γνωστή και ως «Πύργοι», αντανακλά τη στιγμή που η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας επεκτάθηκε πέρα από τα παλιά της όρια και απέκτησε έναν πιο κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Η ιστορία της άρχισε να διαμορφώνεται στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη επεκτάθηκε έξω από τα παλιά τείχη και, υπό την πίεση των στεγαστικών αναγκών μετά την πυρκαγιά του 1890, αναπτύχθηκε σταδιακά σε ένα εύπορο προάστιο με εντυπωσιακές επαύλεις.
Το αποτέλεσμα ήταν η Θεσσαλονίκη να αρχίσει να αναπτύσσεται προς τα ανατολικά, κατά μήκος του Θερμαϊκού Κόλπου, δημιουργώντας ένα αριστοκρατικό προάστιο με μεγάλες επαύλεις και κήπους κατά μήκος της τότε οδού Εξοχών, της σημερινής, δηλαδή, Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας. Αν, λοιπόν, σχεδιάζεις ένα city break στη Θεσσαλονίκη, η περιοχή αυτή αποτελεί απαραίτητη στάση για να καταλάβεις την αίγλη μιας άλλης εποχής.
Κατά τους οθωμανικούς χρόνους, η περιοχή ήταν γνωστή με το όνομα Hamidiye (= από τον Αμπντούλ Χαμίτ Β'), αν και το παρατσούκλι Yalilar (= «αρχοντικά») απέδιδε καλύτερα τον χαρακτήρα της. Εδώ, εγκαταστάθηκαν εύποροι άνθρωποι: Έλληνες, Εβραίοι, Μουσουλμάνοι και άλλοι. Ωστόσο, σε αντίθεση με το ιστορικό κέντρο της πόλης, όπου οι γειτονιές συχνά αναπτύσσονταν γύρω από θρησκευτικούς χώρους, η συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης διαμορφώθηκε μέσα από κοινωνικές και οικονομικές επιλογές. Το γόητρο, η άνεση, η απόσταση από την πολυσύχναστη πόλη της Θεσσαλονίκης, άλλα και η εγγύτητα στη θάλασσα αποτέλεσαν βασικούς λόγους εγκατάστασης στην περιοχή.
Η κοινωνική ποικιλομορφία και το κύρος των κατοίκων αντικατοπτρίζονταν και στην εκλεκτική αρχιτεκτονική των κτιρίων: νεοκλασικές επαύλεις Ελλήνων ιδιοκτητών, στοιχεία Art Nouvea, επιρροές από την Κεντρική Ευρώπη, οθωμανικό μπαρόκ ύφος που επέλεγαν οι μουσουλμάνοι αξιωματούχοι, ακόμη και κατοικίες που έμοιαζαν με σαλέ, τις οποίες προτιμούσαν ορισμένες εβραϊκές οικογένειες. Όλα αυτά συνυπήρχαν αρμονικά, δημιουργώντας μια συνοικία που εξέπεμπε πλούτο, κύρος και φιλοδοξία.
Ο 20ός αιώνας έφερε σημαντικές αλλαγές. Η Θεσσαλονίκη ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος το 1912 και οι διαδοχικές πληθυσμιακές μετακινήσεις, συμπεριλαμβανομένης και της καταστροφής της εβραϊκής κοινότητας κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αναδιαμόρφωσαν την περιοχή. Από όσα κτίρια επέζησαν, πολλά είναι πλέον διατηρητέα, ενώ ορισμένα στεγάζουν πολιτιστικά ιδρύματα ή δημοτικές υπηρεσίες. Όλα μαζί, κρατούν ζωντανή τη μνήμη μιας περιοχής βαθιά συνδεδεμένης με το πολυπολιτισμικό παρελθόν της πόλης. Είναι γεγονός πως η περιήγηση με τα πόδια στην περιοχή των Εξοχών θα σε κάνει να νιώσεις ότι ταξιδεύεις πίσω στον χρόνο.
ΕΜΠΝΕΥΣΟΥ
ΜΗ ΧΑΣΕΙΣ
Βίλα Χατζημήσεφ & Βίλα Μοδιάνο
Αυτές οι δύο γειτονικές επαύλεις στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της συμμετρίας, της κλασικής διακόσμησης και της αίσθησης μεγαλοπρέπειας που χαρακτήριζαν τις πρώτες επαύλεις της περιοχής. Σήμερα, μοιράζονται μια κοινή αυλή και στεγάζουν ένα γυμνάσιο.
Η Βίλα Χατζημήσεφ χτίστηκε μεταξύ 1890 και 1896 για τον Θεόδωρο Χατζημήσεφ, επίτιμο διερμηνέα του ρωσικού προξενείου και έναν από τους πλουσιότερους εμπόρους της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, σχεδιάστηκε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα Frederic Charnot που δραστηριοποιήθηκε στην πόλη στις αρχές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για μια διώροφη νεοκλασική κατοικία που συνδυάζει λιτές κλασικές γραμμές με εκλεκτικιστικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Αξίζει να παρατηρήσεις τους «λίθους μνήμης», δηλαδή τις μπρούτζινες πλάκες στην είσοδο του κτιρίου, που τιμούν τη μνήμη των Εβραίων μαθητών που δολοφονήθηκαν από τους Ναζί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Δίπλα της, η Βίλα Μοδιάνο χτίστηκε γύρω στο 1900 για τον Γιόσεφ Μοδιάνο, εξέχον μέλος μιας από τις πιο ισχυρές σεφαραδίτικες εβραϊκές οικογένειες της Θεσσαλονίκης. Το όνομα της οικογένειας συνδέεται και με την Αγορά Μοδιάνο, η οποία ολοκληρώθηκε το 1930 από τον αρχιτέκτονα Ελί Μοδιάνο. Σήμερα, η Βίλα Μοδιάνο διατηρεί την κομψή της πρόσοψη και τους πλούσια διακοσμημένους εσωτερικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων των εντυπωσιακών νωπογραφιών στην οροφή.
Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης
Μία ακόμα κατοικία της οικογένειας Μοδιάνο στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας στεγάζει σήμερα το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης. Πρόκειται για ένα κομψό αρχοντικό που χτίστηκε το 1905-1906 ως ιδιωτική κατοικία του τραπεζίτη Jacob (Jacko) Modiano και σχεδιάστηκε από τον Eli Modiano. Αποτελεί εξαιρετικό δείγμα εκλεκτικής αρχιτεκτονικής εμπλουτισμένης με στοιχεία Art Nouveau και αντανακλά τον εκλεπτυσμένο αστικό τρόπο ζωής που χαρακτήριζε τη συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ού αιώνα. Αν ψάχνεις πράγματα να κάνεις στη Θεσσαλονίκη, η επίσκεψη εδώ είναι απαραίτητη!
Από το 1970 το κτίριο παραχωρήθηκε στο νεοσύστατο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας–Θράκης. Σήμερα, φιλοξενεί εκθέσεις αφιερωμένες στην καθημερινή ζωή και τα έθιμα της βόρειας Ελλάδας, παρουσιάζοντας, μεταξύ άλλων, και εκθέματα σχετικά με τους παραδοσιακούς νερόμυλους και τις τοπικές φορεσιές της περιόδου 1860–1960.
Οι επαύλεις Καπαντζή
Η Βίλα Μεχμέτ Καπαντζή, στον αριθμό 108 της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, χτίστηκε μεταξύ 1893 και 1895 για την οικογένεια Καπαντζή σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Pietro Arrigoni. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό δείγμα εκλεκτικισμού του τέλους του 19ου αιώνα, με χαρακτηριστικά στοιχεία την πολυπλοκότητα του όγκου και τη σύνθετη στέγη με τις έντονες κλίσεις της. Το κτίριο συνδέεται στενά με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Την περίοδο 1912–1913 φιλοξένησε τον πρίγκιπα Νικόλαο ως τον πρώτο στρατιωτικό διοικητή της πόλης, ενώ το 1917 λειτούργησε ως έδρα και κατοικία του πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου. Κατά τις επόμενες δεκαετίες χρησιμοποιήθηκε, επίσης, ως προσφυγικό κατάλυμα, στρατιωτικό αρτοποιείο και γυμνάσιο. Αποκαταστάθηκε τη δεκαετία του 1980 και σήμερα λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).
Σε μικρή απόσταση, στον αριθμό 105 της ίδιας Λεωφόρου, βρίσκεται η Βίλα Αχμέτ Καπαντζή, μια ακόμη κατοικία σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Pietro Arrigoni. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής επιτάχθηκε από τους Ναζί, ενώ αργότερα στέγασε τη Σχολή Νοσοκόμων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και τα γραφεία του ΝΑΤΟ. Ανακαινίστηκε στα τέλη του 20ού αιώνα και έκτοτε έχει φιλοξενήσει διάφορες πολιτιστικές και διοικητικές δραστηριότητες.
Έπαυλη Μαρόκκου
Στη συμβολή των σημερινών οδών Βασιλίσσης Όλγας και Πέτρου Συνδίκα βρίσκεται η Έπαυλη Μαρόκκου, που χτίστηκε το 1906 από τον αυστριακής καταγωγής υπήκοο και ασφαλιστικό πράκτορα Ιωάννη Μαρόκκο. Λέγεται ότι προοριζόταν ως προίκα για την κόρη του, Μαρία Θηρεσία – μια ένδειξη του οικογενειακού πλούτου που διαμόρφωσε την περιοχή των Εξοχών εκείνη την εποχή. Το 1919 πωλήθηκε στην οικογένεια Μπουρλά και το 1985 ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο. Σήμερα, λειτουργεί πλέον ως καφέ και πολιτιστικός χώρος. Αρχιτεκτονικά αντικατοπτρίζει τον εκλεκτικισμό που χαρακτηρίζει τη συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης, με ψηλοτάβανους χώρους και εκλεπτυσμένες ξύλινες λεπτομέρειες. Καταλαβαίνεις, λοιπόν, ότι μία στάση για καφέ εδώ είναι από τα πιο όμορφα και χαλαρωτικά πράγματα να κάνεις στη Θεσσαλονίκη.
Βίλα Μορντώχ
Η Βίλα Μορντώχ βρίσκεται στη συμβολή των σημερινών οδών Βασιλίσσης Όλγας και 25ης Μαρτίου. Χτίστηκε το 1905 για τον Σεϊφουλάχ Πασά και αργότερα πέρασε στην ιδιοκτησία του Σαμουήλ Μορντώχ, από τον οποίο πήρε και το όνομά της. Αρχιτεκτονικά εκφράζει τον εκλεκτικιστικό χαρακτήρα της περιοχής, συνδυάζοντας νεοκλασικά, μπαρόκ και Art Nouveau στοιχεία. Ο γωνιακός της πύργος, που καταλήγει σε έναν τρούλο, την καθιστά ένα αναγνωρίσιμο τοπόσημο της Λεωφόρου. Σήμερα στεγάζει δημοτικές υπηρεσίες.
Casa Bianca
Η Casa Bianca, γνωστή και ως Βίλα Φερνάντεζ ή Βίλα Blanche, βρίσκεται στη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Θεμιστοκλή Σοφούλη. Χτίστηκε μεταξύ 1911 και 1913 σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Pietro Arrigoni για τον έμπορο και τραπεζίτη Dino Fernandez Diaz. Το αρχοντικό πήρε το όνομά του από τη σύζυγό του, Blanche "Bianca" de Mayer. Μετά τον πόλεμο πέρασε από διάφορες χρήσεις και το 1990 περιήλθε στον Δήμο Θεσσαλονίκης. Σήμερα, στεγάζει τη Δημοτική Πινακοθήκη, με έργα Ελλήνων καλλιτεχνών του 19ου και 20ού αιώνα. To καφέ στον κήπο της Casa Bianca την καθιστά μια ελκυστική στάση που πρέπει αδιαμφισβήτητα να κάνεις κατά την περιήγηση με τα πόδια στη Θεσσαλονίκη.
Βίλα Αλλατίνι
Η Βίλα Αλλατίνι χρονολογείται από το 1888 και πήρε το όνομά της από την οικογένεια Αλλατίνι, μία από τις πιο ισχυρές εβραϊκές οικογένειες της Θεσσαλονίκης. Σχεδιασμένη από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Vitaliano Poselli, με τη συμμετρική πρόσοψη και τον νεοαναγεννησιακό χαρακτήρα της, θυμίζει τα αστικά palazzi της Ιταλίας του 19ου αιώνα. Στο εσωτερικό της διατηρούνται ακόμη διακοσμητικές λεπτομέρειες και ευρύχωρες αίθουσες, που δίνουν μια εικόνα της κοινωνικής ζωής και της μεγαλοπρέπειας που χαρακτήριζε τις μεγάλες επαύλεις της περιοχής.
Bonus: Γενί Τζαμί
Σε μικρή απόσταση από τη Λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, στην οδό Αρχαιολογικού Μουσείου, βρίσκεται το Γενί Τζαμί, μια ζωντανή υπενθύμιση του οθωμανικού παρελθόντος της περιοχής. Χτίστηκε το 1902 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Vitaliano Poselli για την κοινότητα των «Ντονμέδων», δηλαδή των Εβραίων που είχαν ασπαστεί το Ισλάμ, ενώ, επίσης, ήταν το τελευταίο τζαμί που ανεγέρθηκε στη Θεσσαλονίκη κατά την οθωμανική περίοδο. Αρχιτεκτονικά, αντανακλά το ίδιο πνεύμα εκλεκτικισμού που συναντά κανείς στις επαύλεις της περιοχής, κάνοντας τη συνοικία των Εξοχών της Θεσσαλονίκης μοναδική. Σήμερα φιλοξενεί εκθέσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ στον αύλειο χώρο του εκτίθενται αρχαία μαρμάρινα γλυπτά.
Βλ. την ενότητα Μετακινήσεις για περισσότερες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένης της διεύθυνσης κάθε βίλας.
Ποιες είναι οι διευθύνσεις των ιστορικών επαύλεων;
- Βίλα Χατζημήσεφ & Βίλα Μοδιάνο: Βασιλίσσης Όλγας 3-5
- Λαογραφικό Μουσείο: Βασιλίσσης Όλγας 68
- Βίλα Αχμέτ Καπαντζή: Βασιλίσσης Όλγας 105
- Βίλα Μεχμέτ Καπαντζή: Βασιλίσσης Όλγας 108
- Αρχοντικό Μαρόκκου: Βασιλίσσης Όλγας 133
- Βίλα Μορντώχ: Βασιλίσσης Όλγας 162 (γωνία με 25ης Μαρτίου)
- Casa Bianca: Βασιλίσσης Όλγας 180 (γωνία με Θεμιστοκλή Σοφούλη)
- Βίλα Αλλατίνι: Βασιλίσσης Όλγας 198
- Γενί Τζαμί: Αρχαιολογικού Μουσείου 30
Πώς θα φτάσεις στη Θεσσαλονίκη;
Η Θεσσαλονίκη διαθέτει αεροδρόμιο με τακτικές διεθνείς και εγχώριες πτήσεις καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Συνδέεται, επίσης, με την Αθήνα μέσω της Εθνικής Οδού (Αυτοκινητόδρομος A1) (500 χλμ., περίπου 5 ώρες και 30 λεπτά οδικώς). Επιπλέον, υπάρχουν τακτικά δρομολόγια λεωφορείων (ΚΤΕΛ) και τρένων. Αν προγραμματίζεις διακοπές στη Θεσσαλονίκη, η πρόσβαση είναι απλή και γρήγορη.
Πώς θα μετακινηθείς στη Θεσσαλονίκη;
Η μετακίνηση στη Θεσσαλονίκη είναι εύκολη, είτε με ταξί, είτε με τη δημόσια συγκοινωνία, είτε με τα πόδια. Η πόλη διαθέτει πλέον και σύγχρονο Μετρό, με τον σταθμό «Ευκλείδης» να είναι η πλησιέστερη στάση στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας.
Ποια είναι η καλύτερη εποχή για να επισκεφθείς τη Θεσσαλονίκη;
Η Θεσσαλονίκη είναι ένας εξαιρετικός προορισμός για city break οποιαδήποτε εποχή του χρόνου. Ωστόσο, οι διακοπές στη Θεσσαλονίκη είναι πιο ευχάριστες την άνοιξη, στις αρχές και το τέλος του καλοκαιριού, όπως και το φθινόπωρο, όταν οι θερμοκρασίες είναι πιο ήπιες.
- Autumn
- Spring
- Summer
- Winter
Πόσο χρόνο χρειάζεσαι για να εξερευνήσεις τη συνοικία των Εξοχών;
Η περιήγηση με τα πόδια στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα στις βίλες των Εξοχών ακολουθεί σχεδόν όλο το μήκος της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, καλύπτοντας 3,7 χλμ. και ,με διάρκεια περίπου 1,5 ώρα.
Πληροφορίες εισόδου:
